Silikon ve Dimetikon Nedir, Ne İşe Yarar? Zararlı mı?

Dimetikon nedir?

Dimetikon (polidimetilsiloksan), silisyum ve oksijen atomlarının sıralandığı uzun bir zincire metil gruplarının bağlanmasıyla oluşan bir silikon polimeridir. Neredeyse kokusuz, akışkan bir polimerdir; etikette Dimethicone olarak yazılır.

Zincir uzadıkça dimetikon koyulaşır. "Dimethicone 100" ya da "Dimethicone 350" gibi adlardaki sayı, maddenin akışkanlık derecesini (viskozitesini, santistok cinsinden) gösterir. Bir tedarikçi, kozmetikte en çok 100 ve 350 santistokluk dimetikonun kullanıldığını bildirmiştir.

Kozmetikte silikon ne işe yarar?

• Ciltte ince bir film oluşturarak su kaybını yavaşlatır; bu nedenle kapatıcı (oklüziv) nemlendirici içerikler arasında sayılır ve bariyer kremlerinde sık kullanılır.
• Kremlere yapışkan olmayan, ipeksi ve kolay yayılan bir doku verir.
• Makyaj bazı (primer) ve fondötenlerde cildin daha pürüzsüz görünmesine ve makyajın eşit dağılmasına yardımcı olur.
• Saçta sürtünmeyi azaltır, taramayı kolaylaştırır, ışığı yansıtarak parlaklık verir ve saç telini ısıya karşı korumaya yardımcı olur.

Hangi silikon türleri var? Dimethicone crosspolymer, PEG ve siklik silikonlar

• Dimetikon: en yaygın silikondur; krem, güneş koruyucu, makyaj ve saç ürünlerinde bulunur.
• Dimetikon krospolimer (Dimethicone Crosspolymer, Dimethicone/Vinyl Dimethicone Crosspolymer): zincirleri birbirine bağlanmış, jel ya da pudramsı his veren türlerdir; matlık ve pürüzsüzlük için kullanılır.
• PEG-10 ve PEG-12 dimetikon gibi türevler: suyla karışabilen silikonlardır; su ile yağın ayrışmasını önleyen yardımcı (emülgatör) olarak kullanılır.
• Amodimetikon: azot içeren bir silikondur; saç kremlerinde, saça daha güçlü tutunması amacıyla kullanılır.
• Siklopentasiloksan (D5) ve siklohekzasiloksan (D6): halkalı yapıdaki hafif silikonlardır; ürüne akışkanlık verir ve ciltte uçarak kalıcı his bırakmaz.

Dimethicone cilde zararlı mı?

Amerikan Kozmetik İçerik Değerlendirme Paneli (CIR), 2022'de güncellediği değerlendirmede dimetikon ve 29 benzeri silikonun, mevcut kullanım oranlarında ve tahriş etmeyecek şekilde formüle edildiğinde kozmetikte güvenli olduğu sonucuna varmıştır. Tek istisna, airbrush (püskürtme cihazı) ile uygulanan ürünler için verinin yetersiz bulunmasıdır.

Değerlendirmeye göre dimetikon büyük moleküllü olduğu için cilde nüfuz etmesi beklenmez; insan cildi üzerindeki bir laboratuvar çalışmasında cildin üst katmanının yapısını bozmadığı görülmüştür. Dimetikon, %5 oranında 83 kişiyle yapılan bir yama testinde alerjik tepkiye yol açmamış; genotoksisite testlerinde de olumsuz sonuç vermemiştir. CIR raporu, dimetikonun AB kozmetik kurallarında herhangi bir kısıtlamaya tabi olmadığını da not eder.

Silikon cildi boğar mı, gözenek tıkar mı?

"Silikon cildi boğar" ifadesi yaygın bir inanıştır. Dimetikonun oluşturduğu film su kaybını yavaşlatır; bu, vazelin ve mineral yağ gibi diğer kapatıcı içeriklerin de yaptığı iştir ve cilt bakımında istenen bir özelliktir. Güvenlik değerlendirmelerinde dimetikonun cilt bariyerinin yapısını bozduğuna dair bir bulgu yer almaz.

Gözenek tıkanması ve sivilce genellikle tek bir içerikten değil, formülün bütününden, ürünün ne kadar yoğun olduğundan ve kişinin cilt tipinden etkilenir. Silikonlu bir üründen sonra sivilce artarsa ürünü bırakıp cildinizi gözlemleyin; yağlı ve sivilceye eğilimli ciltlerde hafif dokulu, "non-komedojenik" olarak test edilmiş ürünleri tercih edebilirsiniz.

Silikonlar saça zararlı mı? Saç döker mi?

Silikonlar saç teline tutunarak sürtünmeyi azaltır, parlaklık verir ve kalkmış kütikül pullarını düzleştirerek ısının yol açabileceği yıpranmaya karşı korumaya yardımcı olur. Dimetikon, saç bakımında en çok kullanılan silikondur ve iki bir arada şampuanların da temel bileşenlerindendir.

Silikonlar saç telinin dış yüzeyinde kalır; saçın kökten dökülmesine yol açtıklarını gösteren bir bulgu bilmiyoruz. Bazı silikonlar saça güçlü tutunduğu için düzenli kullanımda saç ağırlaşmış ya da yağlanmış hissedilebilir; bu durumda arada derinlemesine temizleyen bir şampuan kullanabilirsiniz. Saç dökülmesi yaşıyorsanız bir dermatoloğa danışın.

AB'de hangi silikonlar kısıtlandı? D4, D5 ve D6

Avrupa Birliği, halkalı silikonlar D4 (siklotetrasiloksan), D5 (siklopentasiloksan) ve D6'yı (siklohekzasiloksan) REACH tüzüğü kapsamında kısıtlamıştır. Kısıtlamanın temel gerekçesi çevreseldir: Avrupa Kimyasallar Ajansı bu maddeleri doğada çok kalıcı ve canlılarda çok birikebilen maddeler olarak tanımlamıştır.

• D4 ve D5, durulanan kozmetiklerde (şampuan, temizleyici gibi) 31 Ocak 2020'den beri ağırlıkça %0,1 ve üzerinde kullanılamıyor.
• 2024/1328 sayılı AB tüzüğüyle, durulanmayan ürünler (krem, makyaj, saç şekillendirici) dahil diğer tüm kozmetiklerde D4, D5 ve D6 için aynı %0,1 sınırı 6 Haziran 2027'den itibaren uygulanacak.
• Dimetikon bu kısıtlamanın konusu değildir; ancak AB'ye satılan ürünlerde silikon hammaddesinden gelen D4, D5 ve D6 kalıntıları da bu sınırın altında olmalıdır.

Dimetikon ilaçlarda ve bit losyonlarında da kullanılır mı?

Evet. Dimetikon, cilt koruyucu ilaçlarda ve bit ile yumurtalarına karşı fiziksel bir yöntemle etki eden losyonlarda da kullanılır. Benzer bir silikon karışımı olan simetikon ise gaz şikâyetine yönelik ilaçlarda bulunur. Bu ürünler kozmetik değil ilaçtır; kullanım için hekiminize ya da eczacınıza danışın.